






 |
|
STATUTO
DI SAN GERMANO
Anno 1285-1288
(Trascrizione di Luigi
Fabiani, testo a fronte di Emilio Pistilli)
|
|
Statuta
facta et ordinata per reverendissimum in Christo patrem et dominum
domnum Thomam casinensem abbatem ad temeritatem et audaciam
quorundam abbatialium cohercendam et ipsorum nocendi facultatem
refrenandam presentibus baiulis Sancti Germani et aliis prudentibus
viris abbatie casinensis.
|
"Statuti
fatti ed ordinati dal padre e signore reverendissimo in Cristo don
Tommaso, abate cassinese, contro la sconsideratezza e l'audacia di
taluni abbaziali e per limitare la possibilità che gli stessi facciano
del male, presenti i baiuli di San Germano e altri saggi uomini
dell’abbazia cassinese".
|
|
I.
de dampnis datis in uvis et ficubus et aliis dampnis ut sequitur
|
I.
SUI DANNI PROCURATI ALLE UVE E AI FICHI E ALTRI DANNI COME DI SEGUITO
|
|
In
primis statutum est quod si aliquis homo vel mulier inveniatur ad
colligendum
uvas vel fichus vel quoscumque alios fructus in locis alienis cum aliquo
vase, sinu vel mappata, sine licentia patroni, solvat curie vice qualibet
tarenum unum de die et de nocte duplum et emendet dapnum patienti et
credatur iuramento accusatoris.
|
Per
primo è stabilito che se qualche uomo o donna sarà trovato a raccogliere
uve o fichi o qualunque altro frutto in luoghi altrui con recipienti o
grembiule o fazzoletto, senza il permesso del proprietario, paghi alla
Curia ogni volta un tarì se di giorno, il doppio se di notte, e
risarcisca il danno al proprietario e si creda alla parola dell'accusatore.
|
|
II.
SUPER EODEM
|
II.
Intorno al medesimo danno
|
|
Item
si aliquis homo vel mulier inveniatur ad colligendum fructus predictos
causa commedendi sine aliquo vase, sinu vel mappata, solvat dicte Curie
vice qualibet grana decem de die et de nocte duplum et emendet dapnum et
credatur accusatori.
|
Parimenti
se qualche uomo o donna sarà trovato a cogliere i predetti frutti per
mangiarli, senza recipienti o grembiule o fazzoletto, paghi ogni volta
alla stessa Curia 10 grana, se di giorno, il doppio di notte, risarcisca
il danno, e sia creduto all’accusatore.
|
|
III.
SUPER
EODEM
|
III.
Sul
medesimo danno
|
|
Item
statutum est quod si quis homo vel mulier portaverit aliquos fructus de
loco alieno et de ipsis non habeat in loco proprio solvat curie vice
qualibet tarenum unum, nisi de voluntate patroni ipsos fructus colligerit
et tunc non teneatur ad penam aliquam et credatur iuramento accusatoris.
|
Parimenti
si stabilisce che se un uomo o donna porta dei frutti dal luogo altrui e
non ne ha nel proprio, paghi ogni volta alla Curia un tarì, se invece li
raccoglie con il consenso del proprietario non abbia alcuna pena e sia
creduto al giuramento dell’accusatore.
|
|
IV.
SUPER
EODEM
|
IV.
Sul
medesimo danno
|
|
Item
statutum est quod si aliquis homo vel mulier inventus fuerit ad
colligendas olivas in locis alienis sine licentia patroni solvat curie
vice qualibet grana decem emendet dapnum et credatur iuramento
accusatoris.
|
Parimenti
si stabilisce che se qualche uomo o donna sarà stato trovato a cogliere
olive in luoghi altrui senza il permesso del proprietario, paghi ogni
volta alla Curia 10 grana, risarcisca il danno e sia creduto al giuramento
dell’accusatore.
|
|
V.
SUPER
EODEM
|
V.
Sul
medesimo danno
|
|
Item
statutum est quod si quis homo vel mulier inventus fuit
ad colligendas spicas in locis in quibus sint pignones quorumlibet victualium
vel leguminum sine licentia patroni necnon quaruncumque messium
ubi patronus non fuerit, solvat curie vice qualibet grana decem emendet
dapnum et credatur iuramento accusatoris.
|
Parimenti
si stabilisce che se qualche uomo o donna sarà trovato a cogliere spighe
nei luoghi nei quali siano ammassate derrate alimentari o legumi senza il
permesso del proprietario o di un suo
rappresentante in caso di sua assenza, paghi ogni volta alla Curia
10 grana, risarcisca il danno e sia creduto al giuramento
dell’accusatore.
|
|
VI.
SUPER EODEM
|
VI. Sul
medesimo danno
|
|
Item
statutum est quod si quis homo vel mulier inventus fuerit ad incidendum
vites seu arbores quercuum malorum pirorum vel aliarum arborum fructiferarum
vel ulmorum in quibus sint vites solvat curie vice qualibet dimidium augustale
et emendet dapnum, et stetur iuramento accusatoris, nisi ipsas arbores
inciserit in locis suis.
|
Parimenti
si stabilisce che se qualche uomo o donna sarà trovato a tagliare viti, o
alberi di querce, di mele, di pere, o altri alberi fruttiferi o olmi che
sostengono la vigna, paghi ogni volta alla Curia mezzo augustale e
risarcisca il danno, e si stia al giuramento dell’accusatore; ciò
[naturalmente] se non li avrà tagliati nei propri terreni.
|
|

f.
1v
-
VII. DE
LIGNIS INCIDENDIS IN LOCIS ALIENIS
|
VII.
Sul taglio della legna in luoghi altrui
|
|
Item
statutum est quod si quis homo vel mulier ligna fecerit in loco alieno,
sine licentia patroni solvat curie vice qualibet grana X et emendet dapnum
et stetur iuramento accusatoris.
|
Parimenti
si stabilisce che se qualche uomo o donna farà legna in luoghi altrui,
senza il permesso del proprietario, paghi ogni volta alla Curia dieci
grana e risarcisca il danno e si stia al giuramento dell’accusatore.
|
|
VIII.
DE SEPIS VEL FRACTIS FRANGENDIS
|
VIII.
Sul danneggiamento delle siepi o delle fratte
|
|
Item
statutum est quod si aliquis homo vel mulier inventus fuerit ad frangendum
vel rumpendum sepes vel fractas clausurarum vel segentum seu quorumlibet
victualium in loco alieno, solvat curie vice qualibet grana decem et
reparet ipsas sepes, et credatur iuramento accusatoris et emendet dapnum.
|
Parimenti
si stabilisce che se qualche uomo o donna sarà trovato a tagliare o
danneggiare siepi o fratte di chiuse o di campi seminati con qualunque
pianta commestibile in luogo altrui, paghi ogni volta alla Curia dieci
grana, ripari le stesse siepi, sia creduto al giuramento dell'accusatore e
risarcisca il danno.
|
|
IX.
DE INSTRUMENTIS ET ARATRO TOLLENDIS SINE LICENTIA PATRONI
|
IX.
Sull’asportazione di strumenti ed aratro senza il permesso del
proprietario
|
|
Item
statutum est quod si aliquis homo vel mulier receperit de loco alieno sine
licentia patroni
aratrum vel aliquod aliud
instrumentum aptum ad arandum satisfaciat patrono araturam in tot et
tantis diebus, quot ipsum aratrum tenuerit et solvat curie grana decem
et stetur iuramento accusatoris.
|
Parimenti si stabilisce che se qualche uomo o donna prende
da luogo altrui, senza il permesso del proprietario, l'aratro o qualche
altro strumento atto ad arare, risarcisca il proprietario con l'aratura
per tanti giorni quanti si tenne l'aratro e paghi dieci grana alla Curia e
si stia al giuramento dell'accusatore.
|
|
X.
DE PONENDO IGNEM IN LOCO SUO ANTE FESTUM SANCTE MARIE DE
AUGUSTO
|
X.
Sul divieto di accendere fuochi sui propri terreni prima della festa di s.
maria di agosto
|
|
Item
statutum est quod si aliquis homo posuerit ignem in loco suo vel alieno ante
festum sancte Marie de mense augusti sine licentia rectoris, solvat
curie vice qualibet augustalem unum et emendet dapnum nisi qui vellet
comburere in loco suo molvinas causa arandi et stetur iuramento
accusatoris teste uno presente.
|
Parimenti si stabilisce che se qualcuno accende fuochi nella
sua proprietà o in quella di altri prima della festa di S. Maria del mese
di agosto senza il permesso del rettore, paghi ogni volta alla Curia un
augustale e risarcisca il danno, fatta eccezione per chi volesse ardere
sterpaglie nella sua proprietà in vista dell'aratura, e si stia al
giuramento dell'accusatore presente un testimone.
|
|
XI.
DE AQUIS ET FONTIBUS MOLESTANDIS ET INFICIENDIS
|
XI.
Sul danneggiamento ed inquinamento di acque e sorgenti
|
|
Item
statutum est quod si aliquis homo fecerit iniuriam in fontibus aquarum de
quibus aqua sumitur ad bibendum propter quod aqua efficeretur vilis et
sordida ac turpis ad bibendum, solvat curie vice qualibet tarenum unum, et
credatur iuramento accusatoris teste uno presente.
|
Parimenti
si stabilisce che se qualcuno arreca danno alle sorgenti delle acque,
dalle quali si prende l’acqua da bere, per la qual cosa l’acqua sia
resa spregevole, sporca e non buona da bere, paghi ogni volta alla Curia
un tarì e sia creduto al giuramento dell’accusatore, presente un
testimone.
|
|
XII.
DE ERBIS ET ALIIS NON SECANDIS IN LOCIS ALIENIS
|
XII.
SUL TAGLIO DI ERBE O ALTRO IN TERRENI ALTRUI
|
|
Item
statutum est quod nullus homo vel mulier audeat secare
vel colligere avenam
vitina seu alias erbas silvestres in locis alienis in quibus sunt segetes
seu alia victualia seminata sine licentia patroni, et qui contra fecerit
solvat curie vice qualibet tarenum unum de die, de nocte vero duplum, et
credatur iuramento accusatoris.
|
Parimenti
si stabilisce che nessun uomo o donna osi falciare o cogliere avena,
viticci o altre erbe selvatiche nei terreni altrui, nei quali siano delle
semine o cereali seminati, senza il permesso del proprietario, e chi
facesse il contrario paghi ogni volta alla Curia un tarì, se di giorno,
il doppio se di notte, e si stia al giuramento dell’accusatore.
|
|
XIII.
DE UVIS NON RAPIENDIS SEU QUIBUSCUMQUE FRUCTIBUS
|
XIII.
Sul divieto di rubare uva o qualsiasi frutto
|
|
Item
statutum est quod nullus homo vel mulier audeat elevare seu auferre vel
rapere uvas de cistis vel cophinis portatis per mulieres vel bestias
seu quoscumque alios fructus sine licentia deferentis et qui contra
fecerit solvat curie vice qualibet grana decem et credatur accusatori.
|
Parimenti si stabilisce che nessun uomo o donna possa
asportare o portar via o rubare uva o qualunque altra frutta dai cesti o
dai recipienti trasportati da donne o da bestie senza il permesso del
trasportatore, chi facesse il contrario paghi ogni volta alla Curia dieci
grana e sia creduto al giuramento dell’accusatore.
|
|

f.
2 - XIV.
DE VIIS NON FACIENDIS IN LOCIS ALIENIS
|
XIV.
Sul divieto di costruire vie in luoghi altrui
|
|
Item
statutum est si quis homo vel mulier fecerit per terras seu clausuras
laboratas vias seu pontes, solvat vice qualibet curie tarenum unum,
satisfaciat dapnum et credatur accusatori.
|
Parimenti
si stabilisce che se qualche uomo o donna costruisce vie o ponti su
terreni o chiuse lavorate, paghi ogni volta alla Curia un tarì,
risarcisca il danno e sia creduto all’accusatore.
|
|
XV.
DE CAULIBUS ET ALEIS PLANTANDIS IN LOCIS PROPRIIS VEL ALIENIS
|
XV.
Sulla coltivazione di cavoli ed agli nei luoghi propri o altrui.
|
|
Item
statutum est quod singuli habitatores singularum habitationum abbacie
Casinensis debeant plantare in locis suis vel alienis de caulibus ad minus
centinaria tria et de aleis centinarium unum et qu contra fecerit solvat
curie tarenos duos [exceptis illis qui non habent locum pro pastinantibus].
|
Parimenti si stabilisce che ogni abitante delle singole
abitazioni dell'abbazia Cassinese debba piantare nei terreni propri o
altrui almeno trecento cavoli e cento agli, chi contravverrà paghi alla
Curia due tarì [ne sono esclusi coloro che non abbiano terreni da
coltivare]
|
|
XVI.
DE BESTIIS CABALLINIS ET ASININIS INVENTIS IN LOCIS ALIENIS
|
XVI.
Sul ritrovamento di cavalli ed asini sulle altrui proprietà.
|
|
Item
statutum est quod si aliqua bestia equina asinina vel bovina inventa
fuerit in locis alienis ad faciendum dapnum patronus ipsarum bestiarum
solvat curie vice qualibet tarenos duos pro bestia de die tantum, de nocte
vero duplum et emendet dapnum et stetur iuramento accusatoris.
|
Parimenti
si stabilisce che se qualche bestia equina asinina o bovina sarà trovata
nella proprietà altrui a fare danni, il proprietario delle stesse bestie
paghi ogni volta alla Curia soltanto due tarì per bestia se di giorno, il
doppio se di notte, risarcisca il danno e si stia al giuramento
dell'accusatore.
|
|
XVII.
SUPER EODEM
|
XVII.
Sullo stesso
|
|
Item
statutum est quod si homo vel mulier custodierit ipsas bestias equinas asininas
vel bovinas et inventus fuerit ad dapnum faciendum cum ipsis animalibus
solvat vice qualibet pro persona sua grana decem de die tantum, de nocte
vero duplum et stetur iuramento accusatoris.
|
Parimenti
si stabilisce che se un uomo o donna nel custodire le stesse bestie
equine, asinine o bovine sarà trovato a fare danni con gli stessi animali
paghi ogni volta per la propria persona soltanto dieci grana se di giorno,
il doppio se di notte e si stia al giuramento dell'accusatore.
|
|
XVIII.
SUPER EODEM
|
XVIII.
Sullo stesso
|
|
Item
statutum est quod si alique bestie pecudine vel caprine invente fuerint ad
faciendum dampnum in locis alienis si fuerint pauciores quinque, solvat
patronus ipsarum curie vice qualibet pro qualibet capra vel pecude granum
unum de die tantum, de nocte vero duplum et emendet dapnum et credatur
iuramento accusatoris et ultra quinque tarenum unum.
|
Parimenti
si stabilisce che se pecore o capre, di numero inferiore a cinque, saranno
trovate a far danno nelle proprietà altrui, il proprietario delle stesse,
paghi ogni volta alla Curia per ogni capra o pecora solo un grano se di
giorno, il doppio se di notte, ripari il danno e sia creduto al giuramento
dell'accusatore, e se invece di numero superiore a cinque paghi un tarì.
|
|
XIX.
SUPER EODEM
|
XIX.
Sullo stesso
|
|
Item
statutum est quod si alique bestie porcine invente fuerint ad faciendum
dapnum in locis alienis, ab una bestia usque ad quinque patronus earum
solvat curie pro qualibet bestia grana duo de die tantum [de nocte vero
duplum]
et si fuerint ultra quinque tarenum unum de die tantum, de nocte vero
duplum emendet dampnum et credatur iuramento accusatoris.
|
Parimenti
si stabilisce che se qualche bestia suina sarà trovata a fare danno nelle
proprietà altrui, se in numero da uno a cinque, il loro proprietario
paghi per ciascuna bestia alla Curia solo due grana, se di giorno [di
notte il doppio] e se più di cinque, un solo tarì se di giorno, il
doppio se di notte, risarcisca il danno e sia creduto al giuramento
dell'accusatore.
|
|
XX.
SUPER EODEM
|
XX.
Sullo stesso
|
|
Item
statutum est quod quicumque invenerit in terris suis laboratis et bannitis,
clausuris vel olivetis, aliquas bestias magnas vel parvas, possit eas
capere et ducere vel duci facere ad rectorem, si vero patronus ipsarum
bestiarum inventarum in supradictis locis non permiserit perduci ad recto
rem, solvat vice qualibet curie augustalem unum et stetur iuramento
accusatoris et emendet dapnum.
|
Parimenti
si stabilisce che, chiunque troverà nei propri terreni, in quelli
lavorati, nelle bannive,
nelle chiuse o negli oliveti, bestie grandi o piccole, possa prenderle e
portarle o farle portare al rettore, ma se il proprietario delle stesse
bestie trovate nei suddetti luoghi non permette che siano portate al
rettore, paghi ogni volta alla Curia un augustale, si stia al giuramento
dell'accusatore e risarcisca il danno.
|
|

f.
2v
-
XXI. DE PULLIS GALLINIS INVENTIS IN ORTIS
|
XXI.
Sui polli trovati negli orti
|
|
Item
statutum est quod aliqui pulli, gallinacii et galli inventi fuerint in
ortis pastinatis et laboratis cum alis non moventibus
patronus orti possit occidere et pro se habere et patronus ipsorum
pullorum si accusatus fuerit solvat curie granum unum, emendet dampnum
et stetur iuramento accusatoris.
|
Parimenti
si stabilisce che, se polli, gallinacei e galli saranno trovati negli orti
coltivati e lavorati con altri animali [volatili] che non hanno libertà
di movimento, il proprietario dell'orto potrà ucciderli e tenerli per sé
e il proprietario degli stessi polli se sarà accusato, paghi alla Curia
un grano, risarcisca il danno e si stia al giuramento dell'accusatore.
|
|
XXII.
DE PORCIS ET ALIIS PARVIS ET MAGNIS BESTIIS NON MITTENDIS IN AREIS VEL
RESTUTIIS
|
XXII.
divieto di mandare sulle aie o sui terreni mietuti porci o altri animali
piccoli o grandi
|
|
Item
statutum est quod nullus homo vel mulier possit mittere porcos vel bestias
parvas vel magnas in area vel restutiis donec fuerit granum coadunatum
in eis vel in casartiis esistentibus in eis videlicet tam in restutiis
quam in area, et qui contra fecerit, solvat vice qualibet dicte curie
tarenum unum de die et de nocte vero duplum, emendet dapnum et stetur
iuramento accusatoris.
|
Parimenti
si stabilisce che nessun uomo o donna possa mandare porci o bestie piccole
o grandi nelle aie o sui terreni mietuti finché in essi sia radunato il
grano o presso i covoni ammucchiati in essi, cioè nei terreni mietuti o
nelle aie, e chi contravverrà dovrà pagare ogni volta alla detta Curia
un tarì se di giorno, il doppio se di notte, risarcisca il danno e si
stia al giuramento dell'accusatore.
|
|
[XXIII.
manca]
|
[XXIII.
manca]
|
|
XXIV.
QUOD NULLUS POSSIT VENDERE VICTUALIA VINUM OLEUM AC CERAM SINE MENSURIS
SIGILLATIS SIGNO ET MERCO CURIE
|
XXIV.
Sul divieto di vendere cereali, vino, olio e cera senza le misure recanti
il sigillo ed il marchio della curia
|
|
Item
statutum est quod nullus homo vel mulier possit vendere victualia, vinum
oleum et legumina ac ceram que mensuram requirunt sine mensura sigillata
sigillo et signo curie casinensis, qui vel que contra fecerint, solvat
vice qualibet ipse curie tarenos duos et stetur iuramento accusatoris cum
uno teste.
|
Parimenti
si stabilisce che nessun uomo o donna possa vendere cereali, olio, legumi
e cera, che vanno venduti a misura, senza le misure recanti il sigillo ed
il marchio della Curia cassinense, e quelli o quelle che contravverranno
paghino ogni volta alla stessa Curia due tarì e si stia al giuramento
dell'accusatore alla presenza di un testimone.
|
|
XXV.
DE FRUCTIBUS ET VINO ET CARNIBUS NON VENDENDIS SINE LICENTIA CATAPANORUM
|
XXV.
Sul divieto di vendere frutti, vino e carni senza la licenza dei catapani
|
|
Item
quod nullus homo vel mulier possit vendere panem vel vinum, carnes
fructus et poma ad pondus et mensuram sine licentia catapanorum sive
superstitum ordinatorum per homines et universitatem cuiuslibet castri
et qui contra fecerit solvat ipsi curie tarenum unum et credatus iuramento
accusatoris, teste uno presente.
|
Parimenti,
che nessun uomo o donna possa vendere pane o vino, carni, frutta e ortaggi
a peso e misura senza la licenza dei catapani o dei sovrintendenti
nominati per gli uomini e le università di ciascun castello, e chi
contravverrà, paghi alla Curia un tarì e sia creduto al giuramento
dell'accusatore presente un testimone.
|
|
XXVI.
DE PRETIIS IMPONENDIS PER CATAPANES IN SINGULIS REBUS VENALIBUS
|
XXVI.
Sull'obbligo per i catapani di apporre i prezzi su oGni singola merce da
vendere
|
|
Item
statutum est quod ipsi catapanes seu superstites debeant ponere pretium in
singulis rebus venalibus rationibus supradictis ut tempus exigit et
requirit.
|
Parimenti
si stabilisce che gli stessi catapani o sovrintendenti debbano apporre il
prezzo sulle singole merci in vendita, per le suddette ragioni, secondo
l'andamento del mercato [o stagione].
|
|
XXVII.
DE SINGULIS VENDENTIBUS RES AD PONDUS ET MENSURAM
|
XXVII.
Sui singoli rivenditori di merce a peso e misura
|
|
Item
quod singuli vendentes
ad pondus et mensuram res venales, teneant pondera iuxta et mensuras, et
macellarii seu ostulani
teneant rotulos ferreos mercatos et signatos merco et signo curie
casinensis prout alias consuetum est, et qui contrafecerit solvat curie
casinensis
vice qualibet tarenos tres et credatur iuramento accusatoris teste uno
presente.
|
Parimenti,
i singoli venditori di merci a peso e misura tengano i pesi e le misure
precisi, i macellai o ortolani abbiano rotoli di ferro marcati e segnati
col marchio ed il sigillo della Curia cassinese, secondo la consuetudine e
per ogni contraffazione si paghino alla Curia cassinese tre tarì e sia
creduto al giuramento dell'accusatore, presente un testimone.
|
|

f.
3 - XXVIII.
DE BUCCERIIS
|
XXVIII.
Sui macellai
|
|
Item
statutum est quod buccerii carnes facientes in terris abbatie casinensis
debeant
facere carnes baccinas, porcinas, castrantinas et caprinas secundum
quod tempus exigit et requirit et si contra fecerint pro singulis diebus
quod non fecerint, solvat vice qualibet tarenum unum et stetur iuramento
accusatoris teste uno presente.
|
Parimenti
si stabilisce che i produttori di carne nel territorio dell'abbazia
Cassinese debbano fare carni vaccine, porcine, di castrato e caprine nei
tempi stabiliti, se ciò non faranno, per ogni giorno di inadempienza
paghino un tarì e si stia al giuramento dell'accusatore, presente un
testimone.
|
|
XXIX.
SUPER EISDEM
|
XXIX.
Sui medesimi
|
|
Item
statutum est quod buccerii vendant carnes ad rotulum iustum medium
tertium et quartum singulis emere volentibus qui contra fecerint solvat
curie vice qualibet tarenum unum, et credatur iuramento accusatoris cum
uno teste presente.
|
Parimenti
si stabilisce che i macellai vendano le carni agli acquirenti a rotolo
intero o alla metà o ad un terzo o ad un quarto e chi non ottempererà
dovrà pagare ogni volta alla Curia un tarì, sia creduto al giuramento
dell'accusatore, presente un testimone.
|
|
XXX.
SUPER EISDEM
|
XXX.
Sui medesimi
|
|
Item
statutum est quod carnes castratine, pecudine, si sunt bene pingues,
vendatur rotulus earum grana quinque, si vero fuerint macilentes ad
provisionem catapanorum vendatur grana IIII.
|
Parimenti
si stabilisce che le carni di castrato, di pecora, se sono abbastanza
grasse, un rotolo di queste sia venduto per cinque grana, se invece sono
macilente secondo la determinazione dei catapani sia venduto a quattro
grana.
|
|
XXXI.
SUPER EISDEM
|
XXXI.
Sui medesimi
|
|
Item
statutum est quod carnes castratorum pecudinorum noviter mallatorum
bene pingues si sunt, vendatur rotulus earum grana IIIIor,
si vero macilentes fuerint iuxta provisionem catapanorum vendatur
rotulus grana III et dimidium.
|
Parimenti
si stabilisce che le carni di montone appena macellato se sono ben grasse
si vendano a quattro grana il rotolo, se invece sono macilente, secondo il
giudizio del Catapano, si vendano al prezzo di tre grana e mezzo il
rotolo.
|
|
XXXII.
SUPER EISDEM
|
XXXII.
Sui medesimi
|
|
Item
statutum est quod carnes pecudine, si fuerint bene pingues, vendatur
rotulus earum grana III et dimidium, si vero macilentes ad provisionem
catapanorum grana III.
|
Parimenti
si stabilisce che le carni di pecora se ben grasse, siano vendute a tre
grana e mezzo il rotolo, se macilente secondo il giudizio dei catapani a
tre grana.
|
|
XXXIII.
SUPER EISDEM
|
XXXIII.
Sui medesimi
|
|
Item
statutum est quod carnes capronum seu bullastrorum
duorum annorum (si sunt bene pingues)
vendatur rotulus grana III, et ultra duos annos vendatur grana II minus
tertia.
|
Parimenti
si stabilisce che le carni di caprone o di pollo (?) fino a due anni (se
sono ben grasse) un rotolo sia venduto a tre grana, oltre i due anni sia
venduto a due grana meno un terzo.
|
|
XXXIV.
SUPER EISDEM
|
XXXIV.
Sui medesimi
|
|
Item
statutum est quod carnes castratorum caprinorum si sunt bene pingues,
vendatur rotulus grana III et dimidium, si vero macilentes iuxta
provisionem superstitum.
|
Parimenti
si stabilisce che le carni di castrato di capra se sono ben grasse siano
vendute a tre grana e mezzo il rotolo, se macilente secondo il giudizio
del sovrintendente.
|
|
XXXV.
SUPER EISDEM
|
XXXV.
Sui medesimi
|
|
Item
quod carnes ircorum, si fuerint bene pingues, vendatur rotulus grana II,
si vero macilentes iuxta provisionem catapanorum ut supra dictum est.
|
Parimenti
le carni di caprone se ben grasse, siano vendute a due grana il rotolo, se
invece macilente secondo il giudizio dei catapani come detto sopra.
|
|
XXXVI.
SUPER EISDEM
|
XXXVI.
Sui medesimi
|
|
Item
statutum est quod carnes porcine si fuerint bene pingues, vendatur rotulus
earum grana IIIIor
carnes vero
porcastrum[18]
qui non fecerint filios, vendatur rotulus tertia parte minus, et
similiter fiat de carnibus verrium.
|
Parimenti
si stabilisce che le carni porcine se ben grasse, siano vendute a quattro
grana il rotolo, le carni di scrofe che non hanno avuto figli, siano vendute
ad un terzo in meno il rotolo e similmente sia fatto con le carni di
verro.
|
|
XXXVII.
SUPER EISDEM
|
XXXVII.
Sui medesimi
|
|
Item
statutum est quod carnes vitulorum lactantium infra sex menses, si fuerint
bene pingues vendatur rotulus earum grana quinque, si vero macilentes
iuxta provisionem cataparorum.
|
Parimenti
si stabilisce che le carni di vitello da latte fino a sei mesi, se ben
grasse, siano vendute a cinque grana il rotolo, se macilente secondo il
giudizio dei catapani.
|
|
XXXVIII.
SUPER EISDEM
|
XXXVIII.
Sui medesimi
|
|
Item
statutum est quod carnes invencarum infras duos annos, si fuerint bene
pingues vendatur rotulus grana IIIIor,
si autem ultra duos annos et fuerint bene pingues, vendatur rotulus grana
III, si vero fuerint macilentes vendatur iuxta provisionem catapanorum et
qui contra fecerit in omnibus predictis solvat ipsi curie vice
qualibet tarenum unum et stetur iuramento accusatoris, cum uno teste.
|
Parimenti
si stabilisce che le carni di giovenche fino a due anni, se ben grasse,
siano vendute a quattro grana il rotolo, se oltre i due anni e ben grasse
siano vendute a tre grana il rotolo, se macilente siano vendute secondo il
giudizio dei catapani, chi in tutti i predetti casi facesse diversamente,
paghi ogni volta alla Curia un tarì e si stia al giuramento
dell'accusatore con un testimone.
|
|

f.
3v
- XXXIX. DE PRETIIS CARNIUM
|
XXXIX.
Sul prezzo delle carni
|
|
Item
statutum est quod rotulus carnium baccinarum cuiuscumque (sic) tempore
bene pinguium vendatur grana III, et similiter rotulus iumentarum dum ipse
carnes sint bene pingues, si vero macilentes iuxta catapanorum provisionem,
et qui contra fecerit solvat curie vice qualibet tarenos duos, et credatur
iuramento accusatoris teste uno presente.
|
Parimenti
si stabilisce che le carni di vaccina d’ogni stagione se ben grassa sia
venduta a tre grana il rotolo e similmente la carne di giumenta quando
la stessa sia ben grassa, se macilenta secondo il giudizio dei catapani,
chi contravverrà paghi ogni volta alla Curia due tarì, sia creduto al
giuramento dell'accusatore presente un testimone.
|
|
XL.
DE MODO VENDENDI CARNES
|
XL.
Sul modo di vendere le carni
|
|
Item
statutum est quod supradicte carnes vendantur sine capite et pedibus et
rotulus capitis et pedum vendatur tertia parte minus et qui contra fecerit
solvat curie vice qualibet tarenum unum et stetur iuramento accusatoris
teste uno presente.
|
Parimenti
si stabilisce che le suddette carni siano vendute senza testa e piedi, un
rotolo di teste e piedi sia venduto ad un terzo di meno e chi contravverrà
paghi ogni volta alla Curia un tarì e si stia al giuramento
dell'accusatore, presente un testimone.
|
|
XLI.
DE MODO OCCIDENDI BESTIAS
|
XLI.
Sul modo di uccidere le bestie
|
|
Item
statutum est quod buccerii debeant occidere animalia in presentia alicuius
catapani si vero catapani non fuerint in terra in presentia duorum
proborum virorum et qui contra fecerit solvat curie vice qualibet tarenum
unum, et stetur iuramento accusatoris teste uno presente.
|
Parimenti
si stabilisce che i macellai debbano uccidere gli animali alla presenza di
un catapano, se i catapani non fossero in loco, alla presenza di due
uomini onesti e chi contravverrà, paghi ogni volta alla Curia un tarì,
si stia al giuramento dell'accusatore, presente un testimone.
|
|
XLII.
DE DIVERSIS CARNIBUS VENDENDIS PER BUCCERIOS ET QUOMODO
|
XLII.
Sul modo di vendere carni diverse da parte dei macellai
|
|
Item
statutum est cum buccerii fecerint diversas carnes in buczaria,
debeant carnes tenere ad vendendis in diversis taleis, et si
contrafecerint solvat curie predictae vice qualibet tarenos duos,
credatur accusatori teste uno presente.
|
Parimenti
si stabilisce che quando i macellai hanno carni diverse in macelleria,
debbano porle in vendita in diversi contenitori e se contravvengono
paghino ogni volta alla predetta Curia due tarì, sia creduto
all'accusatore, presente un testimone.
|
|
XLIII.
DE CARNIBUS NON VENDENDIS TABERNARIIS
|
XLIII.
Sulle carni da non vendere ai tavernieri
|
|
Item
statutum est quod buccerii non debeant vendere de dictis carnibus tabernariis
ultra duos rotulos, si defectus carnium fuerit in buczaria ita quod
homines[19]
possint habere defectum, et si contra fecerint solvant dicte curie vice
qualibet tarenum unum credatur iuramento accusatoris teste uno
presente.
|
Parimenti
si stabilisce che i macellai non debbono vendere ai tavernieri oltre due
rotoli delle dette carni, se in macelleria scarseggiano al punto che i
cittadini non ne abbiano a sufficienza, e se contravverranno paghino ogni
volta alla predetta Curia un tarì, sia creduto al giuramento
dell'accusatore presente un testimone.
|
|
XLIV.
DE CARNIBUS MORTICINIS ET INFECTIS VENDENDIS
|
XLIV.
Sulla vendita delle carni infette e di animali morti
|
|
Item
statutum est et ordinatum per homines supradictos quod nulle carnes
infecte vel morticine possit vendi ad rotulum sed ad petiam extra portam
et hoc de licentia catapanorum et si quis contra fecerit, solvat dicte
curie vice qualibet tarenos tres et stetur iuramento accusatoris teste
uno presente.
|
Parimenti
si stabilisce e ordina che gli uomini suddetti non possano vendere carni
infette o di animali morti a rotolo, ma a pezzi fuori porta e ciò con
l'autorizzazione dei catapani, e chi contravverrà paghi ogni volta alla
detta Curia tre tarì e stia al giuramento dell'accusatore, presente un
testimone.
|
|
XLV.
QUOD BUCCERII TENEANTUR VENDERE CARNES CURIE CASINENSIS ET EIUS
OFFICIALIBUS DUOBUS DENARIIS MINUS PRO ROTULO
|
XLV.
Sull'obbligo ai macellai di vendere carni alla curia Cassinese e ai suoi
ufficiali a due denari in meno al rotolo
|
|
Item
statutum est quod buccerii vendant carnes curie casinensi et eius
officialibus rotulum duobus denariis minus quam aliis hominibus terre, et
si contra fecerint solvant curie vice qualibet tarenum unum et stetur iuramento
accusatoris teste uno presente.
|
Parimenti
si stabilisce che i macellai vendano la carne alla Curia cassinese e ai
suoi ufficiali a due denari in meno al rotolo rispetto agli altri
cittadini della Terra se contravverranno paghino ogni volta alla Curia un
tarì e si stia al giuramento dell'accusatore, presente un testimone.
|
|
XLVI.
DE CARNIBUS MORTICINIS ET SORSOMERIIS NON
VENDENDIBUS[20]
IN MACELLO
|
XLVI.
Sul divieto di vendere carni di animali morti e infetti nel macello
|
|
Item
statutum est quod nullus macellarius vendat carnes morticinas seu
sorsomerias in macello, et si contra fecerint solvant vice
qualibet augustalem unum.
|
Parimenti
si stabilisce che nessuno macellaio venda carni di animali morti o infetti
nel macello e se contravverranno, paghino ogni volta un augustale.
|
|
XLVII.
DE CARNIBUS SILVESTRIBUS VENDENDIS ET QUOMODO
|
XLVII.
Sul modo di vendere carni selvatiche
|
|
Item
statutum est quod carnes capreorum si fuerint bone et non infecte, vendatur
rotulus earum grana quatuor, carnes autem porcorum silvestrium vendatur
earum rotulis
grana III, carne scrofarum silvestrium vendatur tertia parte minus carnes
vero cervorum grana II[22],
et si quis contra fecerit solvat ipsi curie vice qualibet tarenos II,
credatur accusatori cum iuramento teste uno presente.
|
Parimenti
si stabilisce che le carni dei caprioli (camosci) se buone e non infette,
si vendano a quattro grana il rotolo, invece le carni di cinghiali maschi
si vendano a tre grana il rotolo, le carni di cinghiali femmine si vendano
ad un terzo in meno, le carni di cervo a due grana, e chi non ottempererà
paghi ogni volta alla Curia due tarì, sia creduto all'accusatore con
giuramento, presente un testimone.
|
|
f.
4 - XLVIII.
DE PULLIS PALUMBIS ET AVIBUS DOMESTICIS ET SILVESTRIBUS VENDENDIS DUMTAXAT
TEMPORIS
|
XLVIII.
Sulla vendita di polli, piccioni e uccelli domestici e selvatici al tempo
giusto
|
|
Item
statutum est quod galline pulli palumbi et ceterae aves domestice vel silvestres
vendantur prout tempus exigit et requirit similiter de ovis fiat.
|
Parimenti
si stabilisce che galline, polli, piccioni ed altri uccelli domestici o
selvatici siano venduti fino a quando il tempo lo consente, così pure le
uova.
|
|
XLIX.
DE PISCIBUS VENDENDIS
|
XLIX.
Sulla vendita dei pesci
|
|
Item
statutum est quod rotulus trellarum vendatur grana septem, rotulus
trotarum grossarum vendatur grana III et sarde gosse vel aleice dentur
XIIcim
pro uno grano, et si erunt minute dentur sexdecim pro uno grano.
|
Parimenti
si stabilisce che un rotolo di triglie sia venduto a sette grana, un
rotolo di trote grosse a tre grana e le sarde grosse o le alici se ne
diano dodici per ogni grano e se piccole sedici per ogni grano.
|
|
L.
SUPER EISDEM
|
L.
Sui medesimi
|
|
Item
rotulus surellorum vinfrinarum,
palumborum et omnium aliorum bonorum piscium, vendatur rotulus grana
quinque et de aliis piscibus minus bonis vendatur grana quatuor.
|
Parimenti
un rotolo di pesce suro, di palombi e di ogni altro buon pesce, sia
venduto a cinque grana il rotolo e gli altri pesci meno buoni, siano
venduti a quattro grana.
|
|
LI.
SUPER EISDEM
|
LI.
Sui medesimi
|
|
Item
statutum est quod rotulus anticulorum vendatru grana quatuor et grossarum
tencarum grana sex, squamorum et bariorum grana quinque, et qui contra
fecerit solvat curie vice qualibet tarenos duos et credatur iuramento
accusatoris, teste uno presente.
|
Parimenti
si stabilisce che un rotolo di "pesce stampella" sia venduto a
quattro grana, di grosse tinche a sei grana, di pesce
"squama" e di pesce "barile" a cinque grana,
chi contravverrà paghi ogni volta alla Curia due tarì e sia creduto al
giuramento dell'accusatore, presente un testimone.
|
|
LII.
SUPER EISDEM PISCIBUS SALATIS
|
LII.
Sui pesci salati
|
|
Item
statutum est quod libra tinnentii (?) vendatur quinque et sarde salite
in barilibus iuxta provisionem catapanorum dentur, et si quis contra
fecerit solvat curie vice qualibet tarenos duos et stetur iuramento
accusatoris teste uno presente.
|
Parimenti
si stabilisce che una libbra di tonno (?), sia venduta a cinque [grana?] e
le sarde salate in barile siano vendute secondo il giudizio dei catapani e
chi contravverrà paghi ogni volta alla Curia due tarì, si stia al
giuramento dell'accusatore, presente un testimone.
|
|
LIII.
QUOD TEMPORE VINDEMMIARUM TABERNARII ET PISCIONERII VENDANT CARNES VINUM
ET PISCES IUXTA STATUTA HOMINIBUS DE TERRA
|
LIII.
In quali tempi della vendemmia i tavernieri ed i pescivendoli possono
vendere carni, vino e pesci secondo lo statuto degli abitanti della Terra
di S. Benedetto
|
|
Item
statutum est quod tempore vendemmiarum buccerri tabernarii et piscionerii
teneantur vendere carnes, vinum et pisces hominibus de terra iuxta statuta,
et qui contra fecerit solvat curie vice qualibet tarenos duos.
|
Parimenti
si stabilisce che in tempo di vendemmia i macellai, i tavernieri e i
pescivendoli sono tenuti a vendere carni, vino e pesci agli uomini della
Terra secondo le norme stabilite e chi contravverrà paghi ogni volta
alla Curia due tarì.
|
|
LIV.
DE MENSURIS RETINENDIS IUSTIS ET SIGILLATIS
|
LIV.
Sulle misure | |